Πέντε χρόνια δικασμένος μέσα στο Γεντί Κουλέ

Της φυλακής τα σίδερα είναι για τους λεβέντες. Αυτό σκέφθηκα διερχόμενος τη μεγάλη εξωτερική πόρτα μιας από τις πιο διαβόητες φυλακές της νεοελληνικής ιστορίας. Μη μου ανησυχείς αναγνώστα και δεν οδηγήθηκε το αγαπημένο σου πτηνό στη στενή για τίποτις φοροδιαφυγές και διαπλοκές μη-χειρότερα. Απλώς απεφάσισε να επισκεφθεί επιτέλους το ονομαστό Γεντί Κουλέ, που το'χε επιθυμία εδώ και πάρα πολλά χρόνια.

Βλέπεις, από τα μικράτα μου, ανέβαινα στο Επταπύργιο και χάζευα φχαριστημένος τη Θεσσαλονίκη ν'απλώνεται κατά μήκος του Θερμαϊκού, περπατούσα δίπλα στα τείχη, εθαύμαζα την οχύρωση, αλλά το Γεντί Κουλέ ήταν απροσπέλαστο. Βλέπεις, από τα τέλη της δεκαετίας είχε παύσει τη λειτουργία του, αλλά παρότι πέρασε στη δικαιοδοσία του Υπουργείου Πολιτισμού, ουδείς ενδιαφέρθηκε να το καταστήσει επισκέψιμο και να το ανοίξει στο κοινό.

Ε λοιπόν είκοσι χρόνια μετά, είναι πλέον ανοιχτό. Και μπορεί να μην επιτρέπεται η είσοδός σου στα περισσότερα από τα κτήρια που συνιστούσαν το συγκρότημα των φυλακών, αλλά η βόλτα σου στο προαύλιο, σου δίνει μία αρκετά ενδιαφέρουσα εικόνα του μέρους.

Το οξύμωρο με το Γεντί Κουλέ είναι ότι μέσα του ανταμώνουν δύο ετερόκλητες εποχές και χρήσεις. Τα εξωτερικά του τείχη είναι βυζαντινά, κατάλοιπα της εποχής που ήταν φρούριο της Ακρόπολης της Θεσσαλονίκης. Εντός τους, στριμώχνονται διάφορα νεώτερα κτήρια από το κόμπλεξ των φυλακών, τα οποία άρχισαν να κατασκευάζονται στα τέλη του 19ου αιώνα και βεβαίως έχουν έκτοτε υποστεί πολλές αναμορφώσεις και ανακατασκευές.

Διέσχισα ένα μακρύ διάδρομο. Οι τοίχοι διαβρωμένοι και αλλοιωμένοι από την πολυκαιρία. Στρατόπεδο, μου θύμησε. Ένεκα του μέρους, άρχισα να σφυρίζω ασυναίσθητα διάφορα σχετικά άσματα. "Δεν ξανακάνω φυλακή με τον Καπετανάκη που'χει ντούγκλα στο μουστάκη, τα μιλήσαμε, τα συμφωνήσαμε!"

Περιεργάστηκα τις πόρτες, τα κάγκελα, τους σύρτες, τους λευκούς και λουλακί τοίχους, τις κλειδαριές. "Ξυπνώ και βλέπω σίδερα, στη γη στερεωμένα, τα παιδάκια τα καημένα, τα μιλήσαμε, τα συμφωνήσαμε"

Στάθηκα και στις επιγραφές. "Διάρκεια λουτρού για τον καθένα δεκαπέντε λεπτά". 

Ύστερα συνάντησα και τη μικρή εκκλησία (αλλοίμονο, πώς αλλιώς θα σωφρονιστεί ο βαρυποινίτης αν όχι συναντώντας τον Πανάγαθο;). Η επιγραφή πάνω από την πόρτα είναι σαφής: "Εν εκκλησίαις Ευλογείτε τον Θεόν". Όχι για να μην υπάρχουν και τίποτις παρεξηγήσεις.

Η σύντομη διαδρομή που υποδεικνύεται από τη (σχεδόν ανύπαρκτη) σήμανση, σε οδηγούν απάνου σε ένα φυλάκιο που βρίσκεται καταμεσίς του προαύλιου και το οποίο έχει δύο μεγάλα μπαλκόνια αριστερά και δεξιά. Προφανώς από εδώ, παρακολουθούσαν οι φύλακες τους κρατούμενους όταν προαυλίζονταν. Περιπάτησα τα μπαλκόνια και περιεργάστηκα τα γύρω κτήρια.

Είναι περίεργο το καδράρισμα των βυζαντινών οχυρώσεων αντάμα με τις νεοελληνικές φυλακές. Που να το'χε φανταστεί και ο βυζαντινός όταν το'χτιζε πως θα ρχόταν η μέρα που αντίς ετούτες οι οχυρώσεις να φυλάττουν την πόλη από τους εξωτερικούς οχτρούς της, θα χρησίμευαν για να απομονώνουν κρατούμενους από τον έξω κόσμο. Τα μέσα έξω, σα να λέμε.

Στη δεξιά πλευρά, υπάρχουν αραδιασμένα κάτω διάφορα ευρήματα. Κολόνες, οικοδομικά στοιχεία από διάφορες εποχές, επιγραφές. Κοιτώντας πιο προσεκτικά τους τοίχους της εξωτερικής οχύρωσης, διαπιστώνεις ότι από τους βυζαντινούς ως τους οθωμανούς και τους νεοέλληνες, έχει υποστεί το μέρος, μία σειρά αναστηλώσεων με ό,τι εύρισκε ο καθένας πρόχειρο.

Το Γεντί Κουλέ είχε εξαιρετικά κακή φήμη ήδη από την εποχή του Μεταξά. Εκεί οδηγούνταν κρατούμενοι ανεξαρτήτως εγκλήματος ή φύλου (ναι, υπάρχει και γυναικεία πτέρυγα). Οι πιο σκοτεινές του περίοδοι ήταν η Κατοχή, ο Εμφύλιος αλλά και η Χούντα. Ε μπορείς να φανταστείς τι γινόταν τότες πίσω από αυτά τα κάγκελα.

Αλλά είναι και πολυτραγουδισμένη ετούτη η φυλακή. "Αναστενάζει ο Γεντί Κουλές, τι έχεις παλλικάρι μου και όλο κλαις; Θρηνώ τα μαύρα νιάτα μου στο κρύο το κελί μου, μες τα βαριά τα σίδερα θ'αφήσω το κορμί μου." έγραφε ο Σαράντης Κοτομάτης. "Πέντε χρόνια δικασμένος μέσα στο Γεντί Κουλέ, από το πολύ σικλέτι το ριξα στο ναργιλέ" έγραφε ο Βαγγέλης Παπάζογλου -που θέλει και "χασικλίδικη" φωνή για να'ρθει να δείξει, όχι τίποτις σαλόνια και δηθενιές.

Θα την πω και τη γκρίνια μου. Το μέρος είναι αφημένο, σχεδόν ξεχασμένο. Καμία πρόνοια για επισκέψεις τουριστών, καμία προσπάθεια να αφηγηθεί η φυλακή την ιστορία της (που'ναι ιστορία του σύγχρονου ελληνικού κράτους και της πόλης της Θεσσαλονίκης), καμία έγνοια για τη σημασία του ως βυζαντινό μνημείο. Που αλλού θα 'ταν τοπ αξιοθέατο, θα φιλοξενούσε εκθέσεις και εκδηλώσεις ιστορικής μνήμης και θα ανέβαινε ο κόσμος να το ιδεί. Μόνος μου μπήκα, μόνος μου βγήκα. Ένας επιστάτης μόνο σκούπιζε κάτι φύλλα κι αυτό ήταν όλο. Τέλοσπάντων, άσε να μην αρχίσω πάλι.

Βγαίνοντας, στάθηκα στο βιβλίο επισκεπτών (είχε τουλάχιστον αυτό). Ξεφύλλισα από περιέργεια τις σελίδες και το μάτι μου έπεσε στο σχόλιο της Πουλχερίας. Με ημερομηνία ανάρτησης Απρίλιο του 2013 και ημερομηνία γέννησης τις 23 Νοεμβρίου του 1942. Στον πόλεμο. Με τα λόγια της που υπερβαίνουν ορθογραφίες, θα σου κλείσω την επίσκεψη στο Γεντί Κουλέ. "Μεγάλοσα στα τίχει αφτά. Μικρή δεν μπόρεσα να τα επισκευθό, σίμερα γιαγιούλα με χρόνω απεριόριστο κάνο τουρισμό. Μόνο αυτή που πέρασαν από τα τίχη αυτά μπορούν να μας πουν τη πέρασαν. όχι ότι καλήτερο!!!!" Πράγματι.

Πηγή: http://pigkouinos.blogspot.gr/